Συνέδριο: Αριστερά και Αστικός Πολιτικός Κόσμος (1940-1960)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
Αριστερά και Αστικός Πολιτικός Κόσμος
1940-1960

Πάντειο Πανεπιστήμιο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών

17-20 Απριλίου 2013

Αμφιθέατρο Σάκη Καράγιωργα ΙΙ

Η πρώτη ημέρα του Συνεδρίου, Τετάρτη 17 Απριλίου 2013, θα διεξαχθεί στο Κτίριο "ΕΣΚΟΙ, Χαριλάου Τρικούπη 1 και Λαγουμιτζή 22, λόγω των φοιτητικών εκλογών στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο. Η Χαριλάου Τρικούπη είναι ο 2ος παράλληλος δρόμος μετά τον πεζόδρομο της Παντείου.

Τετάρτη 17 Απριλίου

10:00 – 10:15
Χαιρετισμός από τις Πρυτανικές Αρχές
Χαιρετισμός Προέδρου Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας
Καθηγήτριας Αικατερίνης Αρώνη-Τσίχλη
Χαιρετισμός Διευθυντή Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών
Καθηγητή Στέφανου Παπαγεωργίου

10:15 – 11:15  Κατοχή-Αντίσταση και Απελευθέρωση στις πόλεις

Συντονιστής: Γρηγόρης Ανανιάδης, Αναπλ. Καθηγητής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Ανανιάδης Λεωνίδας, Η βιομηχανική πόλη του Λαυρίου από το Μεσοπόλεμο στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.
Κομιανός Παναγιώτης, Η δράση του ΕΛΑΣ στο νομό Αχαΐας την περίοδο 1941-1944 και η συνεισφορά του στην απελευθέρωση της Πάτρας.
Τζαφέρα Αγγελική, Αιτίες θανάτου στην Κατοχή για τον Πειραιά, το Κερατσίνι και τη Νίκαια.
Χατζοπούλου Ελένη, Πλευρές της κατοχικής ζωής στην πόλη της Χαλκίδας.

11:15 – 11:45  Συζήτηση
11:45 – 12:15  Διάλειμμα



12:15 – 13:00  Φοιτητικό Κίνημα

Συντονιστής: Αλκης Ρήγος, Ομ. Καθηγητής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Λυγούρα Αναστασία, Η πολυεπίπεδη δράση των φοιτητών της Θεσσαλονίκης την  περίοδο της γερμανικής κατοχής.
Πασπαλιάρη Λένα, Οι σπουδαστές του Πολυτεχνείου από την αντίσταση στην εμφύλια διαμάχη.
Χαρίτσης Αλέξανδρος, Η ανασυγκρότηση του φοιτητικού κινήματος μετά τον εμφύλιο, 1949-1963.
13:00 – 13:30  Συζήτηση

18:00 – 19:15  Εθνικό ζήτημα στην Κατοχή
και στη μεταπολεμική περίοδο

Συντονίστρια: Λίνα Λούβη, Αναπλ. Καθηγήτρια, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Δανόπουλος Δημήτρης,   Η πρόταση δημιουργίας του Βαλκανικού Στρατηγείου και η στάση του ΚΚΕ – Ιούλιος 1943.
Μάρκου Δημήτρης,  Η πολιτική των Βρετανών απέναντι στον Τίτο 1944-1945.
Αλεξίου Κώστας,  Οι σλαβόφωνοι της Δυτικής Μακεδονίας 1936-1950. Από την ενσωμάτωση στην εξώθηση, κοινωνικές συγκρούσεις και πολιτική συμπεριφορά.  
Μιχαηλίδης Γιώργος, Η ελληνική αριστερά και τα εθνικά ζητήματα κατά την πρώτη μεταπολεμική δεκαετία.
Παναγιωτίδης Σταύρος, Οι τρεις Κορδάτοι: Θέσεις, συγκρούσεις και παλινωδίες στο πλαίσιο της εργαλειακής χρήσης της Ιστορίας.

19:15 – 19:45  Συζήτηση
19:45 – 20:00  Διάλειμμα


20:00 – 20:45   Ξένος παράγων και Δεκεμβριανά

Συντονιστής:  Ανδρέας Νοταράς, Λέκτορας, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Βασσάλου Κωνσταντίνα, Ανάπτυξη και δράση του OSS στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Γιαννοπούλου Δανάη, Η βρετανική παρεμβατικότητα στην ελληνική πολιτική σκηνή κατά την διάρκεια του Δεκέμβρη του 1944 και η στάση των Ελλήνων πολιτικών και του αθηναϊκού τύπου.
Λαγάνη Ειρήνη,  Τα Δεκεμβριανά μέσα από τα γαλλικά αρχεία.

20:45 – 21:15 Συζήτηση

Πέμπτη 18 Απριλίου

10:00 – 11:00  Αντίσταση και Εμφύλιος στην ύπαιθρο

Συντονιστής: Δημ. Φιλιππής, Λέκτορας, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Αγτζίδης Βλάσσης, Από το Διχασμό στον Εμφύλιο. Διερευνώντας τη στάση των προσφύγων του ’22 στην Αττική και τη Μακεδονία.
Βουγιούκας Βασίλης, Από το στόχο της «Συμφιλίωσης» στην ένοπλη αναμέτρηση. Το ΕΑΜ της Χίου  1943-1948. Οργανώσεις, έντυπα και δικαστικές υποθέσεις.

Γιώγος Χρήστος, Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ικαρία της εξορίας, μια ιδιότυπη συνύπαρξη.
Σκαλιδάκης Γιάννης, Η βρετανική πολιτική απέναντι στην αντίσταση στην Κρήτη. Σύγκριση με την κυρίως Ελλάδα.

11:00 – 11:30  Συζήτηση
11:30 – 12:00 Διάλειμμα

12:00 – 13:00  Κατοχή – Πείνα – Πλουτισμός

Συντονιστής: Σπύρος Σακελλαρόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Δεσύπρης Μιχάλης, Η κατοχική πείνα στη Νίκαια Αττικής (Κοκκινιά) και η δημογραφική τύχη της πόλης (1941-1944) .
Τζαβάρα  Γεωργία,  Η «μάστιγα»  της Κατοχής. Η πείνα ως αιτία θανάτου στην Ελλάδα της Κατοχής (1941-1944) και η αναζήτηση των θυμάτων της.
Σάμιος Παναγιώτης,  Η Μαύρη Αγορά και οι «χρυσές ευκαιρίες» της Κατοχής.
Τριγώνης Τάσος, Τα «Χρυσόφυλλα του Καπνού»: Συγκρότηση και λειτουργία της εγχώριας καπνοβιομηχανίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής, 1941-1944.

 13:00 – 13:30  Συζήτηση


18:00 – 18:45  Εθνικισμός και Βία στην Κατοχή

Συντονιστής: Ηλίας Νικολακόπουλος, Καθηγητής ΕΚΠΑ

Κουτσούρης Δημήτρης,  Οι Εθνικιστικές αντιστασιακές οργανώσεις στην Μακεδονία την περίοδο της Κατοχής (1941-1944): Η περίπτωση της οργάνωσης ‘Υπερασπισταί Βορείου Ελλάδος’ –‘Πανελλήνια Απελευθερωτική Οργάνωσις’.
Ξύδη Γεωργία,  Η ανάγνωση του Γ’ Ψηφίσματος μέσα από το αρχείο των φυγόδικων στο Εφετείο Ναυπλίου.
Σπανού Γεωργία, Ο ρόλος και η δράση των αξιωματικών της Αργολίδας την περίοδο της γερμανικής κατοχής 1941-1944.

18:45 – 19:15  Συζήτηση
19:15 – 20:00 Διάλειμμα

20:00 – 20:45   Αντίσταση και Σύμμαχοι

Συντονίστρια: Καίτη Αρώνη-Τσίχλη, Καθηγήτρια, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Μαργαρίτης Γιώργος, Κοινωνική και  πολιτική συγκυρία την άνοιξη του 1943.
Παπαστράτης Προκόπης, Τα Βουνά στο Κάιρο.

Σπηλιωτοπούλου Μαρία, Η οργάνωση Προμηθέας ΙΙ και οι βρετανικές πολιτικές για την ανάπτυξη της αντίστασης στην κατεχόμενη Ελλάδα (1940-1943).
 20:45 – 21:15 Συζήτηση

Παρασκευή 19 Απριλίου

10:00 – 10:45  Λαϊκές Εξουσίες και Θεσμοί στην Κατοχή

Συντονιστής: Κώστας Κατσάπης, Διδάκτωρ Ιστορίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Ηλιόπουλος Νάσος, Μεταξύ εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και επανάστασης, η εμπειρία της λαϊκής εξουσίας στην Ελεύθερη Ελλάδα.
Κόφφα Δόμνα, «Σπάζοντας τα πετρώματα του εθνικιστικού μίσους» Οι Γιουγκοσλάβοι παρτιζάνοι και οι εχθροί τους 1941-1945.
Πουλόπουλος Κώστας, Η οργάνωση Εθνική Αλληλεγγύη 1941-1947.
 10:45 – 11:15   Συζήτηση

11:15 – 12:00   Εθνικισμός και Βία μετά την Κατοχή

Συντονιστής: Λουδοβίκος Κωτσονόπουλος, Διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Πετρόπουλος Γιώργος, «Βάρκιζα τέλος ζωή μαγική»: Αναβιώσεις της δεκαετίας του ’40 στην Ελλάδα της κρίσης.
Ραζάκος Χάρης, Ο αντικομμουνισμός στην περίοδο της «Λευκής Τρομοκρατίας» (1945-1946):Η θεωρία των δύο άκρων και λοιπές ιστορίες.
Σαράφη Λη,  Η Λευκή Τρομοκρατία στην Κεντρική Ελλάδα- αποφασιστικό βήμα για τον Εμφύλιο Πόλεμο.

12:00 – 12:30   Συζήτηση
12.30 – 13:00   Διάλειμμα

13:00-14:00  Τα πολιτικά χαρακτηριστικά του ΔΣΕ
Συντονίστρια: Δέσποινα Παπαδημητρίου, Επικ.Καθηγήτρια, Πάντειο Πανεπιστήμιο  
                                             
Κανελλόπουλος Γιώργος, Η κοινωνική φυσιογνωμία του ΔΣΕ στην Πελοπόννησο

Παπαδόπουλος Ηλίας, Ο εμφύλιος στον Πάρνωνα
Τσαβαλιά Παρασκευή, Η διαχείριση της ήττας του ΔΣΕ από τον Νίκο Ζαχαριάδη.
Παπαδογιάννη Αρετή, Απόπειρες ειρήνευσης την περίοδο του εμφυλίου (1946-1949).
14:00 – 14:30    Συζήτηση

18:00 – 19:00  Τα κοινωνικά χαρακτηριστικά  του ΔΣΕ

Συντονίστρια: Νίκη Μαρωνίτη, Επικ. Καθηγήτρια, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Λάζου Βασιλική, Διερευνώντας τα κοινωνικά χαρακτηριστικά των μαχητών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας μέσα από τις αποφάσεις των Εκτάκτων Στρατοδικείων του Εμφυλίου Πολέμου.
Λιανή Ελισάβετ, Θεμέλια αντίστασης-Βουνά μνήμης και λευτεριάς. Μαρτυρίες και μαρτύρια γυναικών από την Κατοχή την Εθνική Αντίσταση και το Δημοκρατικό Στρατό.
Τόλια Φιλιώ, Τα καμένα χωριά της επαρχίας Ελασσόνας στη δεκαετία 1940-1950. Οι περιπλανώμενοι και οι ξεριζωμένοι της επαρχίας.
Κουτσοπούλου Κατερίνα, Η Μαρία Καραγιώργη στην προφορική της μαρτυρία προσεγγίζει στιγμές της Αντίστασης και του Εμφυλίου.

19:00 – 19:30   Συζήτηση
19:30 – 20:00   Διάλειμμα



20:00 – 21:00  Κράτος και Οικονομία στη δεκαετία του 1950


Συντονιστής: Γιάννης Σκαλιδάκης, Διδάκτωρ Ιστορίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Μανουσάκης Βασίλης, Παράγοντας  για τις αρχές Κατοχής: Γερμανικές παραγγελίες και ελληνική βιομηχανία, 1941-44.
Βρέττη Ανθή, Μεταπολεμική ανασυγκρότηση και βιομηχανία.  Η περίπτωση της ΠΥΡΚΑΛ.
Κωτσονόπουλος Λουδοβίκος, Οι κοινωνικές βάσεις του αυταρχισμού: Κράτος και κοινωνική πολιτική τη δεκαετία του ’50.
Λυμπεράτος Μιχάλης, Αριστερά και διαδικασίες περιφερειακής ολοκλήρωσης: Η ΕΔΑ και η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) (1959-1961).
21:00 – 21:30  Συζήτηση

Σάββατο 20 Απριλίου

10:00 – 11:15    Παραγωγή Ιδεολογίας και Τέχνης

Συντονίστρια: Βασιλική Λάζου, Διδάκτωρ Ιστορίας, Πάντειο Πανεπιστημίου

Ανδρίτσος Γιώργος, Διαμορφώνοντας την κινηματογραφική αφήγηση για τη δεκαετία του ’40. Αναπαραστάσεις της δεκαετίας του ’40 στις ελληνικές ταινίες μυθοπλασίας μεγάλου μήκους από το 1945 μέχρι το 1949.
Κασσιανού Νίνα, Φωτογραφία και προπαγάνδα την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου 1946-1949.
Κατσάπης Κώστας, Πολιτική, ιδεολογία και σύγκρουση σε μία κοινότητα μεταναστών: Η περίπτωση της ελληνικής κοινότητας του Sydney Αυστραλίας τη μεταπολεμική περίοδο.
Μόσχος Βασίλης, Η στρατηγική και τακτική της Αριστεράς στο χώρο των λογοτεχνών κατά τη δεκαετία 1940-1950.
Οικονόμου Παναγιώτης, Τα Δεκεμβριανά του 1944 στη λογοτεχνία.

11:15 – 11:45  Συζήτηση
11:45 – 12:15  Διάλειμμα

12.:15 – 13:00   Το Κυπριακό μετά τον Εμφύλιο
Συντονίστρια: Μαρία Σπηλιωτοπούλου, Ερευνήτρια Α΄, Ακαδημία Αθηνών

Aργυρίου Σοφία, Εθνικοφροσύνη και αντικομμουνισμός στην Κύπρο υπό την επιρροή του Ελληνικού Εμφυλίου.
Σακελλαρόπουλος Σπύρος, ΑΚΕΛ – ΚΚΕ στις δεκαετίες ’40-’50: Μία δύσκολη σχέση στο πλαίσιο του αιτήματος της Ένωσης
Ζαχαριάδης Αδάμος, Η στάση της ΕΔΑ κατά τη διάρκεια του αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. στην Κύπρο.
13:00 – 13.30 Συζήτηση

17:30 –18:30   Η Αριστερά μετά τον Εμφύλιο

Συντονίστρια:  Λη Σαράφη, Διδάκτωρ Ιστορίας, Πανεπιστήμιο του Sussex

Νικολαϊδου Ελένη, Η επέμβαση της Διεθνούς Επιτροπής στα εσωτερικά του ΚΚΕ: Η 6η πλατειά ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ, 1956.



Κεφαλληνού Νατάσα, «Με το όπλο παρά πόδα»: Οι ανταρτοομάδες του ΔΣΕ μετά τη λήξη του Εμφυλίου.
Ρεϊσης Γιάννης, Μία σύντομη ιστορική επισκόπηση του τροτσκιστικού χώρου στην Ελλάδα τη δεκαετία του ’50.
Μαριόλης Δημήτρης, Από το εργατικό κίνημα του μεσοπολέμου στη συγκρότηση του ΕΑΜ και την ηγεσία της ΕΔΑ: Η περίπτωση του σιδηροδρομικού συνδικαλιστή Δημήτρη Ν.Μαριόλη.

18:30 – 19:00   Συζήτηση
19:00 – 19.30  Διάλειμμα


19:30 – 20:15  Πολιτικές διαδικασίες στη δεκαετία 1950

Συντονιστής: Σταύρος Κωνσταντακόπουλος, Επίκ. Καθηγητής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Κουρουνδής Χαράλαμπος, Η αριστερά απέναντι στον μετεμφυλιακό συνταγματισμό τη δεκαετία του ’50: Από την πολεμική στην επίκληση του Συντάγματος του 1952.
Λουτσίδης Γιώργος,  Η πτώση της κυβέρνησης Καραμανλή το 1958 και οι επιπτώσεις της στις πολιτικές εξελίξεις της εποχής.
Πολυχρονιάδης Δημήτρης, Το συνδικαλιστικό κίνημα των εκπαιδευτικών της Στοιχειώδους & Μέσης Εκπαίδευσης της περιόδου 1950-1960. Η περίπτωση της απεργίας της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος το 1957.

20:15 – 20:30  Συζήτηση

20:30 Συζήτηση – Συμπεράσματα



********


Οργανωτική Επιτροπή:
Αικ. Αρώνη-Τσίχλη, Στ. Παπαγεωργίου
Π. Παπαστράτης, Μ. Λυμπεράτος


Η ΑΦΙΣΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ:
Ο ζωγράφος Β.Σεμερτζίδης ολοκληρώνει την άνοιξη του 1944, μία τοιχογραφία στο σχολείο των Κορυσχάδων, στην αίθουσα συνεδριάσεων του Εθνικού Συμβουλίου της ΠΕΕΑ. Φωτογραφία Σπύρου Μελετζή από το Ν.Χατζηνικολάου (επιμ), Βάλιας Σεμερτζίδης 1911-1983, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 2012.

Βιβλιοπαρουσίαση: Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΡΗΞΕΩΝ. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1940

Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΡΗΞΕΩΝ 

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1940

Επιμέλεια: Πολυμέρης Βόγλης, Φλώρα Τσίλαγα, Ιάσονας Χανδρινός, Μενέλαος Χαραλαμπίδης  

Σελίδες: 384

ISBN: 9789604583638 

Τιμή: 22,00 € (συμπεριλαμβάνεται ο Φ.Π.Α.)

 

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συλλογή πρωτότυπων μελετών για τις ριζικές αλλαγές που συντελέστηκαν στην ελληνική κοινωνία στη διάρκεια της κρίσιμης δεκαετίας του 1940. 

Η πλούσια και συχνά έντονη συζήτηση για την δεκαετία του 1940 έχει αναδείξει μια σειρά από ζητήματα, τα οποία είναι κομβικά στις δραματικές κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις εκείνης της εποχής. Η εμφύλια διαμάχη μεταξύ εαμικών οργανώσεων και Ταγμάτων Ασφαλείας, ο ρόλος των μειονοτήτων, ο τρόπος διανομής της ξένης βοήθειας, η εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από τους συνεργάτες των κατακτητών, οι μετακινήσεις πληθυσμών στην ύπαιθρο, η κινητοποίηση των γυναικών, δημιούργησαν νέα δεδομένα για την ελληνική κοινωνία, δρομολόγησαν πολιτικές εξελίξεις ή αποτέλεσαν αιτίες νέων συγκρούσεων.

Στον τόμο αυτό νέοι ιστορικοί προσεγγίζουν αυτά τα ζητήματα προσκομίζοντας άγνωστα στοιχεία, προτείνοντας νέες ερμηνείες και ανοίγοντας νέα πεδία ιστορικής έρευνας, τα οποία μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε τις ρήξεις που έγιναν την ελληνική κοινωνία στην δεκαετία του 1940.

Περιεχόμενα

Γιάννης Σκαλιδάκης

Η διανομή της ξένης βοήθειας στην επαρχία την περίοδο 
της Κατοχής: κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις 

Μαρία Καβάλα

Οι οικονομικές δραστηριότητες των επιχειρήσεων
 της Θεσσαλονίκης στα χρόνια της Κατοχής 

∆ημήτρης Θρασυβούλου

Εφοδιασμός και πολιτική στην απελευθερωμένη Σάμο.
 Το φιλελεύθερο πείραμα Γρηγορίου 

Βασιλική Λάζου


Οι «εσωτερικοί πρόσφυγες» του εμφυλίου πολέμου.
 Ζητήματα χαρακτηρισμού και πρόνοιας 

Φλώρα Τσίλαγα


∆ράσεις και αντιδράσεις μεροληψίας:
 η αποστολή της UNRRA στην Ελλάδα, 1945-1947

Μενέλαος Χαραλαμπίδης


∆ιεύθυνση Ειδικής Ασφαλείας του Κράτους.
 Η αιχμή του αντικομμουνιστικού αγώνα της κυβέρνησης Ράλλη
 στην κατοχική Αθήνα 

Ιάσονας Χανδρινός

Οργάνωση Περιφρούρησης Λαϊκού Αγώνα (ΟΠΛΑ):
 Μια πρώτη προσέγγιση 

∆ημήτρης Κουσουρής


Η εκκαθάριση των εκκαθαριστών. 
Το δικαστικό σώμα και η συνέχεια του κράτους 1944-1945 

Νίκος Βαφέας – Βαγγέλης Τζούκας


Η πολιτική κληρονομιά του Ε∆ΕΣ:
 Το Εθνικόν Κόμμα Ελλάδος (1945-1950) 

Ραϋμόνδος Αλβανός


Οι πολιτικές επιλογές των σλαβόφωνων της ∆υτικής Μακεδονίας στον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο 

Πολυμέρης Βόγλης


«Γυναίκες που πολεμούν σαν άντρες».
 Θεωρήσεις του φύλου στο ∆ημοκρατικό Στρατό Ελλάδας 

Λουκής Χασιώτης

Η σύνδεση του ισπανικού και του ελληνικού
 εμφύλιου πολέμου στη δεκαετία του 1940

Για να διαβάσετε την εισαγωγή του βιβλίου:

http://www.epikentro.gr/index.php?isbn=9789604583638   

Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΡΗΞΕΩΝ - Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1940

Η ελληνική κοινωνία στη δεκαετία του 1940

Συλλογικό έργο
επιμέλεια: Πολυμέρης Βόγλης, Φλώρα Τσίλαγα, Ιάσονας Χανδρινός, Μενέλαος Χαραλαμπίδης

Επίκεντρο, 2012
384 σελ.
ISBN 978-960-458-363-8
Τιμή € 22,00

Η πλούσια και συχνά έντονη συζήτηση για την δεκαετία του 1940 έχει αναδείξει μια σειρά από ζητήματα, τα οποία είναι κομβικά στις δραματικές κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις εκείνης της εποχής. Η εμφύλια διαμάχη μεταξύ εαμικών οργανώσεων και Ταγμάτων Ασφαλείας, ο ρόλος των μειονοτήτων, ο τρόπος διανομής της ξένης βοήθειας, η εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από τους συνεργάτες των κατακτητών, οι μετακινήσεις πληθυσμών στην ύπαιθρο, η κινητοποίηση των γυναικών, δημιούργησαν νέα δεδομένα για την ελληνική κοινωνία, δρομολόγησαν πολιτικές εξελίξεις ή αποτέλεσαν αιτίες νέων συγκρούσεων. Στον τόμο αυτό νέοι ιστορικοί προσεγγίζουν αυτά τα ζητήματα προσκομίζοντας νέα στοιχεία, προτείνοντας νέες ερμηνείες και ανοίγοντας νέα πεδία ιστορικής έρευνας, τα οποία μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε τις ρήξεις που έγιναν την ελληνική κοινωνία στην δεκαετία του 1940.

Περιεχόµενα 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 

Γιάννης Σκαλιδάκης  

Η διανοµή της ξένης βοήθειας στην επαρχία την περίοδο 

της Κατοχής: κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις  

Μαρία Καβάλα  

Οι οικονοµικές δραστηριότητες των επιχειρήσεων 

της Θεσσαλονίκης στα χρόνια της Κατοχής  

∆ηµήτρης Θρασυβούλου  

Εφοδιασµός και πολιτική στην απελευθερωµένη Σάµο. 

Το φιλελεύθερο πείραµα Γρηγορίου  

Βασιλική Λάζου 

Οι «εσωτερικοί πρόσφυγες» του εµφυλίου πολέµου.  

Ζητήµατα χαρακτηρισµού και πρόνοιας  

Φλώρα Τσίλαγα 

∆ράσεις και αντιδράσεις µεροληψίας:  

η αποστολή της UNRRA στην Ελλάδα, 1945-1947  

Μενέλαος Χαραλαµπίδης 

∆ιεύθυνση Ειδικής Ασφαλείας του Κράτους.  

Η αιχµή του αντικοµµουνιστικού αγώνα της κυβέρνησης Ράλλη 

στην κατοχική Αθήνα  

Ιάσονας Χανδρινός 

Οργάνωση Περιφρούρησης Λαϊκού Αγώνα (ΟΠΛΑ): 

Μια πρώτη προσέγγιση  1956  ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 

∆ηµήτρης Κουσουρής

Η εκκαθάριση των εκκαθαριστών. 

Το δικαστικό σώµα και η συνέχεια του κράτους 1944-1945    

Νίκος Βαφέας – Βαγγέλης Τζούκας 

Η πολιτική κληρονοµιά του Ε∆ΕΣ:  

Το Εθνικόν Κόµµα Ελλάδος (1945-1950)  

Ραϋµόνδος Αλβανός 

Οι πολιτικές επιλογές των σλαβόφωνων της ∆υτικής Μακεδονίας 

στον ελληνικό εµφύλιο πόλεµο  

Πολυµέρης Βόγλης 

«Γυναίκες που πολεµούν σαν άντρες». 

Θεωρήσεις του φύλου στο ∆ηµοκρατικό Στρατό Ελλάδας 

Λουκής Χασιώτης  

Η σύνδεση του ισπανικού και του ελληνικού  

εµφύλιου πολέµου στη δεκαετία του 1940  

Η κρίσιμη δεκαετία

(Εισαγωγικό σημείωμα στο αφιέρωμα του περιοδικού Διάπλους στη δεκαετία 1940-1950, τεύχος 32)

Η δεκαετία του 1940 βρίσκεται στο επίκεντρο του ιστορικού ενδιαφέροντος τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια. Αυτό το ενδιαφέρον τόσο από την πλευρά των ερευνητών όσο και από αυτήν του ευρύτερου κοινού ανατροφοδοτεί την έρευνα και παράγει αποτέλεσμα: άνοιγμα αρχείων, συνέδρια και σεμινάρια, μεταπτυχιακές εργασίες και διατριβές, επιστημονικές εκδόσεις και συνθετικά έργα και επίσης αφιερώματα στον Τύπο, σχετικές συζητήσεις και αντιπαραθέσεις, ντοκιμαντέρ και ταινίες που βρίσκουν το δρόμο τους με επιτυχία στον κινηματογράφο. Γιατί όλα αυτά; Μια αρχική απάντηση είναι περίπου αυτονόητη πρόκειται για την πιο πλούσια σε γεγονότα δεκαετία στην ιστορία της χώρας τον 20ο αιώνα, δεκαετία που καθόρισε τη μετέπειτα διαμόρφωση της χώρας και της κοινωνίας. Καθόρισε τη θέση της στον κόσμο και τις σχέσεις της με το διεθνή περίγυρο, τις πολιτικές της δυνάμεις και την πολιτική στάση της κοινωνίας, τις κυρίαρχες ιδεολογίες και νοοτροπίες, τον τρόπο που ζούμε με δυο λόγια. Και αν βρισκόμαστε σε μια παρατεταμένη αλλά και επιταχυνόμενη φάση τέλους της μεταπολίτευσης –της περιόδου δηλαδή που διαδέχτηκε το μετεμφυλιακό κράτος έκτακτης ανάγκης– το ενδιαφέρον για τη δεκαετία του ’40, έστω και παραλλαγμένο, παραμένει.
Η δεκαετία αυτή και ο εμφύλιος ειδικότερα είναι σε στενή συνύφανση με την πολιτική ζωή της χώρας. Δεν χρειάζεται να επεκταθούμε σε αυτό το σημείο. Άνθρωποι που συμμετείχαν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό στα γεγονότα της περιόδου έγραψαν και κατέθεσαν μαρτυρίες επιζητώντας σε μεγάλο βαθμό τη δικαίωση των επιλογών τους τότε αλλά, σημαντικό αυτό, και αργότερα. Εκατοντάδες, μπορεί και χιλιάδες, βιβλία με αναμνήσεις, μαρτυρίες, απομνημονεύματα, λογοτεχνήματα. Όσα αφορούσαν την περίοδο της Κατοχής εμφανίστηκαν αμέσως μετά από αυτήν και ξανά τη δεκαετία του ’60 με δηλωμένο σκοπό από την πλευρά της Αριστεράς την προβολή και αποκατάσταση της ιστορίας της Εθνικής Αντίστασης. Όσα αφορούσαν τον εμφύλιο έπρεπε να περιμένουν τη δεκαετία του ’70 και ακόμη αργότερα, μέχρι την επίσημη συμφιλίωση του 1989 για να μπορέσουν να μας πουν την ιστορία τους. Το ίδιο ίσχυε και για την στάση της επίσημης τουλάχιστον Αριστεράς και ειδικά του ΚΚΕ, που πολύ αργά άρχισε να προβάλει την ιστορία του Δημοκρατικού Στρατού.
Μια χρονικά αντίστοιχα διαδικασία ακολούθησε και η ιστορική έρευνα που, δεσμευμένη από τις απαιτήσεις μιας επιστημονικής προσέγγισης, έπρεπε να περιμένει ωσότου ανοίξουν σημαντικά αρχεία στην Ελλάδα και το εξωτερικό και τεθούν οι βάσεις από πρωτοπόρους ιστορικούς ώστε να αρχίσει μια μεθοδική έρευνα της περιόδου. Όπως ήταν εν πολλοίς φυσιολογικό, η έρευνα άρχισε από την πραγματολογική τεκμηρίωση των βασικών γεγονότων και τη συσχέτισή τους. Αυτή η διαδικασία ξεκίνησε αναγκαστικά από το πεδίο της κεντρικής πολιτικής και επίσης, λόγω και της διαθεσιμότητας των βρετανικών αρχείων, από αυτό της διπλωματίας και της βρετανικής ανάμιξης στα γεγονότα. Ήδη από αυτό το σημείο, η ιστοριογραφία αρχίζει να σχηματίζει ένα αποδεκτό πλαίσιο των γεγονότων και η ιστορική ερμηνεία σπρώχνει στο περιθώριο τα αντικομμουνιστικά και ψυχροπολεμικά στερεότυπα που κυριαρχούσαν ως τότε για την περίοδο, με κορωνίδα την περίφημη θεωρία των «τριών γύρων» για τη βίαιη επικράτηση του ΚΚΕ. Χαρακτηριστικό αποτέλεσμα των πρώτων προσεγγίσεων ήταν το κλασικό πια έργο «Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση» (Θεμέλιο, 1984) με τη συμβολή σειράς σημαντικών ιστορικών.
Η συνεχιζόμενη έκδοση μαρτυριών σε συνδυασμό με το άνοιγμα αρχείων άρχισε να προσελκύει ερευνητές προς την περίοδο, καθώς μάλιστα υπήρχε μεγάλη ανταπόκριση από την πλευρά της κοινωνίας, μιας κοινωνίας που είχε ακούσει για την περίοδο και ειδικά για τον εμφύλιο, γεγονότα μυθοποιημένα ή δαιμονοποιημένα, και που ζούσε ακόμα, ειδικά στην επαρχία, το πολιτικό και βαθιά κοινωνικό ταμπού του εμφυλίου. Πληθώρα έργων πιο συνθετικών εμφανίστηκαν και από τους πρωταγωνιστές της περιόδου από την πλευρά της Αριστεράς φωτίζοντας πολλές πτυχές της ιστορίας∙ Ιωαννίδης, Μπαρτζιώτας, Ρούσος, Χατζής, Βαφειάδης, Παρτσαλίδης, κ.ά. έγραψαν και μίλησαν για την περίοδο. Σημαντικά ιστορικά έργα εκδόθηκαν λίγο μετά όπως το «Στέμμα και Σβάστικα» του Χάγκεν Φλάισερ και «Στην Ελλάδα του Χίτλερ» του Μαρκ Μαζάουερ. Πρακτικά σημαντικών συνεδρίων εκδόθηκαν επίσης δίνοντας άλλη διάσταση στη μελέτη και στη διάδοση της ιστορίας της περιόδου. Το άνοιγμα μέρους του αρχείου του ΚΚΕ από τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) το 1992, η έκδοση μέρους των αρχείων της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού αλλά και η πρόσβαση στα αρχεία ανατολικών χωρών άνοιξαν άλλες προοπτικές και για την περίοδο του εμφυλίου. Συνάμα, με την αθόρυβη εργασία πολλών αρχειονόμων, άρχισαν να εμφανίζονται πολύ σημαντικά τοπικά αρχεία σε κάθε γωνιά της χώρας, κυρίως μέσα από τα κατά τόπους Γενικά Αρχεία του Κράτους.
Το 2000 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Βιβλιόραμα το δίτομο έργο του Γιώργου Μαργαρίτη «Ιστορία του ελληνικού εμφυλίου πολέμου 1946-1949», ένα έργο σύνθεσης που μας έδωσε μια συνεκτική εικόνα του τι συνέβη, τι ήταν ο ελληνικός εμφύλιος και πως τοποθετείται μέσα στην ευρύτερη περίοδο, από τα κληροδοτήματα της Κατοχής μέχρι την αντανάκλαση του στο μετέπειτα κράτος έκτακτης ανάγκης. Κυρίως μας έδωσε την υλικότητα του εμφυλίου, τις μάχες που τον καθιστούσαν ένα πραγματικό και πολύ αιματηρό πόλεμο μέσα και από τα στρατιωτικά αρχεία αλλά επίσης μας περίγραψε τις επιπτώσεις του σε μια εμπόλεμη ουσιαστικά κοινωνία, τους πρόσφυγες και τα παιδιά του Εμφυλίου, τη Μακρόνησο, τα στρατόπεδα και τις φυλακές, τον σκοτεινό κόσμο των νικητών, σύμφωνα με τον ίδιο. Ο ίδιος συγγραφέας με το προγενέστερο βιβλίο του «Από την ήττα στην εξέγερση» (ο Πολίτης, 1993) είχε ανοίξει το δρόμο για μια κοινωνική ιστορία και της πρώτης κατοχικής περιόδου.
Από τη δεκαετία λοιπόν του 2000 άρχισε μια νέα φάση έρευνας για την δεκαετία του ’40 που ξεπερνούσε την πολιτική και διπλωματική ιστορία, την ιστορία των κομμάτων και των πρωταγωνιστικών πολιτικών δυνάμεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό και στρεφόταν προς μια οικονομική και κοινωνική διάσταση της περιόδου, που στις ευτυχέστερες στιγμές της συμπλήρωνε και ερμήνευε την πορεία των γεγονότων. Πολλά και σημαντικά ζητήματα άρχισαν να γίνονται αντικείμενο έρευνας και είναι ακόμη ανοιχτά δείχνοντας ότι παρά την φαινομενική πληθώρα μικρών και μεγάλων έργων, η περίοδος αυτή έχει πολλά ακόμη να αποκαλύψει για την πολυεπίπεδη επίδρασή της στην μετέπειτα εξέλιξη της κοινωνίας και της χώρας. Ζητήματα όπως οι αλλαγές που επέφεραν η Κατοχή και ο Εμφύλιος στην κοινωνική διαστρωμάτωση, η πορεία ανασυγκρότησης της χώρας, η έκταση του οικονομικού δωσιλογισμού και η εν γένει οικονομία της Κατοχής. Ακόμη το ζήτημα της ξένης βοήθειας και στις δύο περιόδους και η διαχείρισή της, η στάση κοινωνικών στρωμάτων αλλά και μερίδων όπως οι μειονότητες. Τεραστίων διαστάσεων κοινωνικές ανακατατάξεις, όπως η μετακίνηση πληθυσμών, η είσοδος στο ιστορικό προσκήνιο της νεολαίας και των γυναικών, ο οικονομικός και πολιτικός διαχωρισμός των πόλεων από την ύπαιθρο. Όλα αυτά και άλλα ακόμη ζητούν την σε βάθος ανάλυση και ερμηνεία τους.
Η εντατική ενασχόληση με την περίοδο που οδήγησε σε πλήθος συνεδρίων και συναντήσεων και αντίστοιχα σε αφιερώματα στον Τύπο σε κάθε επέτειο και όχι μόνο, αναπόφευκτα οδήγησε και σε μια καμπή και σε μια επανάληψη γύρω από το ένα ή το άλλο ζήτημα ενώ μπλέχτηκε και σε μια ανανεούμενη αντιπαράθεση γύρω από το τι είναι νέο και τι όχι, τι είναι επιστημονικό και τι ιδεολογικό, με επίκεντρο μια εγχώρια παραλλαγή αναθεώρησης της ιστορίας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που αναπόφευκτα στην Ελλάδα λίγο-πολύ αναπαρήγαγε τον μετεμφυλιακό λόγο των νικητών. Και από αυτό το γεγονός φαίνεται η επίδραση των διακυβευμάτων της δεκαετίας του ’40 στη σημερινή πολιτική πραγματικότητα και πως η διαμάχη για την ιστορική ερμηνεία της πρώτης ουσιαστικά αφορά και την πάλη των ιδεών για το σήμερα.
Δεν θα πρωτοτυπήσουμε αν πούμε, ότι σε συνθήκες άμβλυνσης των ιδεολογικών σταθερών (μετά και το εικοσάχρονο ’89) και ορατής διάψευσης του «τέλους της ιστορίας» από τη συνεχή επιδείνωση των όρων ζωής των ανθρώπων, το παρελθόν αποτελεί και πάλι την πηγή άντλησης παραδείγματος, προσανατολισμού και κυρίως ταυτότητας. Για το λόγο αυτό, η ιστορία «πουλάει» και, φυσικά, γίνεται πεδίο αντιπαράθεσης αντιμαχόμενων πολιτικών, που ψάχνουν σε αυτήν την επιβεβαίωσή τους.

Αξίζει τον κόπο να τονιστεί εδώ η σχέση της Αριστεράς με την ιστορία της περιόδου αλλά και γενικότερα. Σε πολλές περιπτώσεις στο παρελθόν, η ιστορία της ίδιας της Αριστεράς και του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος χρησιμοποιήθηκε από τους φορείς της για να δικαιολογηθούν ή να εξορκιστούν μεταγενέστερες πολιτικές επιλογές σε δύσκολες εποχές. Οι πολιτικές συνθήκες με τη μεταπολίτευση οδήγησαν σε ένα «κοινωνικό συμβόλαιο», που σε συνδυασμό με την έκρηξη μαρτυριών για την περίοδο και την αρχή της ιστορικής έρευνας, επέτρεψαν μια ιστορική επιβεβαίωση και δικαίωση των αγώνων της Αριστεράς. Οι σημερινές συνθήκες, διεθνείς και εγχώριες, επιβάλουν την αναίρεση αυτής της κατεύθυνσης. Οι σύγχρονοι ιδεολογικοί μηχανισμοί προσπαθούν να «καταλάβουν» το χώρο της ιστορίας ώστε, για άλλη μια φορά, να εμφανίσουν το σήμερα σαν τον «καλύτερο δυνατό κόσμο».
Η ιστορία περιόδων όπως η δεκαετία του ’40, που σημαδεύτηκαν από μεγάλους κοινωνικούς αγώνες και το όραμα της κοινωνικής αλλαγής, αποδομείται, «μερικοποιείται» σε μια δήθεν επιστημονική και αντικειμενική θεώρηση που θάβει τα συμπεράσματα και την ερμηνεία των ιστορικών πράξεων μέσα σε τόνους στοιχείων και αριθμών, σε έναν «θόρυβο» χωρίς νόημα. Υποστηρίζουμε ότι η σύνθεση των αποτελεσμάτων της ιστορικής έρευνας συνεχίζει να επιβεβαιώνει τις οικονομικές και κοινωνικές αιτίες των ιστορικών γεγονότων και μας καλεί να τις αναδείξουμε. Η Αριστερά δεν πρέπει να φοβάται την ιστορία και την έρευνα αυτής. Δεν πρέπει να αρκεστεί σε αυτά που «ξέρει», σε εκδοχές τραγωδίας ή μυθολογίας, σε εξιστορήσεις ηρωισμών και προδοσιών. Η ιστορική έρευνα είναι σύμμαχός της. Η εμβάθυνση στις κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις των ιστορικών γεγονότων επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα της Αριστεράς, της υπεράσπισης των καταπιεσμένων και επίσης αναδεικνύει την αξία και ισχύ των ιστορικών κατηγοριών του μαρξισμού. Μια Αριστερά που φιλοδοξεί να αλλάξει τους συσχετισμούς στο πολιτικό πεδίο και να εκφράσει την κοινωνία, οφείλει και μπορεί να προβάλει και να υπερασπίσει το ρόλο της σε όλα τα επίπεδα αντί να είναι αμυντική, μεμψίμοιρη έως ενοχική, απέναντι σε εκδοχές, που πατώντας στην ιστορική άγνοια των πολλών, την παρουσιάζουν ως υπεύθυνη για μύρια όσα περασμένα, προσπαθώντας βασικά να την ακυρώσουν στο σήμερα.

Με αυτήν την αντίληψη και ο Διάπλους επέλεξε να κάνει ένα αφιέρωμα στη δεκαετία του ’40 με έμφαση στη μετακατοχική περίοδο και να προβάλει ορισμένες σημαντικές όψεις του (πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές) που συμβάλουν στην ευρύτερη γνώση της περιόδου. Φυσικά δεν πρόκειται για μια εξαντλητική διαπραγμάτευση, δεν έχει το περιοδικό τέτοια ευχέρεια ούτε προσανατολισμό, αλλά θεωρούμε ότι είναι μια συμβολή για να φέρει σε επαφή τους αναγνώστες του με τα τελευταία συμπεράσματα σημαντικών ερευνητών σε ενδιαφέροντα ζητήματα.
Ο Γιώργος Μαργαρίτης, στον οποίο αναφερθήκαμε και παραπάνω για την Ιστορία του ελληνικού εμφυλίου, μας μιλάει για μια ιστορία προγενέστερη αλλά και μεταγενέστερη του κυρίως εμφυλίου, για την ένοπλη Αντίσταση στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τα συμπεράσματα που έβγαλαν για αυτήν οι αμερικανοί στρατιωτικοί ενόψει της Κορέας, του Βιετνάμ αλλά ακόμα και της εμπλοκής του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία! Βασικό τους συμπέρασμα, η αδυναμία των δυνάμεων του Άξονα να νικήσουν την ένοπλη Αντίσταση σε έναν αντάρτικο πόλεμο. Τέτοιου είδους δυσκολίες θα συναντούσε και η καθυπόταξη του Δημοκρατικού Στρατού. Ο Γιώργος Μαργαρίτης συνεχίζοντας την ενασχόλησή του με τη στρατιωτική ιστορία, πάντα γόνιμα συνδεδεμένη με το γενικότερο πλαίσιο, μας έδωσε πρόσφατα ένα ακόμη σημαντικό έργο από τις εκδόσεις Βιβλιόραμα, την «Προαγγελία θυελλωδών ανέμων…», όπου εξιστορεί τον ελληνοϊταλικό πόλεμο στην Αλβανία αλλά και την πρώτη περίοδο της Κατοχής στη χώρα μέχρι το τέλος του 1942.
Η Τασούλα Βερβενιώτη, στο άρθρο της αναδεικνύει την πτυχή των έγκλειστων ανήλικων την περίοδο του εμφυλίου, στις φυλακές, στα στρατόπεδα, στη Μακρόνησο και τη Γυάρο. Επίσης την εμπλοκή των ανήλικων στον εμφύλιο και στις δυο εμπόλεμες πλευρές. Συνδέει την εισβολή των ανήλικων στο προσκήνιο με τις κρίσιμες, επαναστατικές θα λέγαμε, περιόδους της ιστορίας και περιγράφει αναλυτικά τις συνθήκες εγκλεισμού αλλά και τις αντιδράσεις των ανήλικων στις διάφορες φυλακές και στρατόπεδα. Η ίδια ιστορικός μας έδωσε φέτος ένα σημαντικό έργο από τις εκδόσεις Μέλισσα με τίτλο «Αναπαραστάσεις της Ιστορίας. Η δεκαετία του 1940 μέσα από τα αρχεία του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού» με σημαντικό αρχειακό υλικό, κειμενικό και φωτογραφικό από τον οργανισμό που διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη χώρα σε όλη τη δεκαετία. Και σε αυτό το έργο οι παιδικές μορφές είναι κυρίαρχες καθώς μας φέρνουν με έναν ιδιαίτερο τρόπο αντιμέτωπους με την συνταρακτική αυτή περίοδο.
Ο Γιώργος Σταθάκης μας παρουσιάζει μια βασική παράμετρο της ιστορίας του δεύτερου μισού της δεκαετίας του ’40, της αμερικανικής βοήθειας στην Ελλάδα μέσω του δόγματος Τρούμαν και του σχεδίου Μάρσαλ. Το θέμα έχει διαπραγματευτεί ο ίδιος διεξοδικά στο ομώνυμο βιβλίο του («Το Δόγμα Τρούμαν και το Σχέδιο Μάρσαλ»), που εκδόθηκε το 2004 από τις εκδόσεις Βιβλιόραμα. Εργασίες νεότερων ιστορικών συμπληρώνουν το αφιέρωμα αυτό: η Βασιλική Λάζου παρουσιάζει τις πληθυσμιακές μετακινήσεις που έλαβαν χώρα εξαιτίας του εμφυλίου, ο Ραϋμόνδος Αλβανός την εθνική διάσταση του λόγου των αντίπαλων παρατάξεων του εμφυλίου, η Δήμητρα Λαμπροπούλου τον πολιτικό εγκλεισμό ως προϋπόθεση της ανασυγκρότησης του κράτους και υποταγής της κοινωνίας. Τέλος, ο παλαίμαχος αγωνιστής και ερευνητής Δημήτρης Λιβιεράτος, σε συνέντευξή του στον Πέτρο Ψαρρέα, φωτίζει τη δράση της εργατικής τάξης μέσα από το οργανωμένο συνδικαλιστικό της κίνημα.

Η έρευνα καταξιωμένων και νεότερων ερευνητών για την περίοδο αυτή συνεχίζεται δίνοντας μας σημαντικά αποτελέσματα την τελευταία περίοδο. Ενδιαφέρουσα και επιτυχημένη ήταν κατά γενική ομολογία η συνάντηση κοινωνικής ιστορίας με γενικό τίτλο «Δεκαετία 1940: Η εποχή των ρήξεων» που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών στις 16-17 Ιανουαρίου. Επίσης πρόσφατα κυκλοφόρησαν οι τόμοι της Ιστορίας της Ελλάδας του 20ού αιώνα για την περίοδο της κατοχής (Γ1 & Γ2) και του εμφυλίου (Δ1 & Δ2), με σημαντικές συνεισφορές. Στο μέτρο που του αναλογεί, ελπίζουμε το αφιέρωμά μας να συμβάλει στη γνώση και στο διάλογο για την περίοδο.

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΔΕΚΑΕΤΙΑ 1940 - Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΡΗΞΕΩΝ

Αθήνα (κεντρικό κτίριο Πανεπιστημίου Αθηνών)

ΣΑΒΒΑΤΟ 16 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

Έναρξη-εισαγωγική ομιλία: Πολυμέρης Βόγλης (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας)

11.00-13.00: Πρώτη Συνεδρία
Πρόεδρος: Χρήστος Χατζηιωσήφ (Πανεπιστήμιο Κρήτης)

Γιάννης Σκαλιδάκης (υποψήφιος διδάκτορας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης) Στοιχεία για τη διανομή της ξένης βοήθειας στην επαρχία την περίοδο της Κατοχής. Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις.

Ευγενία Μπουρνόβα (Πανεπιστήμιο Αθηνών), «Επιβιώνοντας στην Αθήνα της Κατοχής»: Δημογραφικές, κοινωνικές και οικονομικές όψεις της περιόδου

Μαρία Καβάλα (διδάκτορας Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης), Στοιχεία για την οικονομία της Θεσσαλονίκης στα χρόνια της γερμανικής κατοχής: Προσέγγιση της κινητικότητας, της λειτουργίας και των κερδών βιομηχανικών, βιοτεχνικών και εμπορικών επιχειρήσεων της πόλης.

13.00-14.30: Διάλειμμα

14.30-16.30: Δεύτερη Συνεδρία
Πρόεδρος: Χάγκεν Φλάισερ (Πανεπιστήμιο Αθηνών)

Ραϋμόνδος Αλβανός (ΤΕΙ Δ. Μακεδονίας), Οι πολιτικές επιλογές των σλαβόφωνων στις παραμονές του εμφυλίου πολέμου

Μιχάλης Bαρλάς (Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού), Η ποιητική της συγκυρίας. Προσωπικές ιστορίες στη δίνη του πολέμου.

Πολυμέρης Βόγλης (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), «Γυναίκες που πολεμούν σαν άντρες». Οι πολιτικές του φύλου στο Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας

Συζήτηση-Διάλειμμα

17.00-19.00: Τρίτη Συνεδρία
Πρόεδρος: Νίκος Κοταρίδης (Πάντειο Πανεπιστήμιο)

Μενέλαος Χαραλαμπίδης (υποψήφιος διδάκτορας, Πανεπιστήμιο Αθηνών), Διεύθυνση Ειδικής Ασφαλείας του Κράτους. Η αιχμή του αντικομμουνιστικού αγώνα της κυβέρνησης Ράλλη στην κατοχική Αθήνα.

Ιάσονας Χανδρινός (μεταπτυχιακός φοιτητής, Πανεπιστήμιο Αθηνών), «Το τιμωρό χέρι του λαού»: Οργάνωση Περιφρούρησης Λαϊκού Αγώνα (ΟΠΛΑ).

Δημήτρης Κουσουρής (Πανεπιστήμιο Κρήτης), Η «εκκαθάριση των εκκαθαριστών»: Το δικαστικό σώμα και η συνέχεια του κράτους, 1944-1945.

Συζήτηση


ΚΥΡΙΑΚΗ 17 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

10.30-13.00: Τέταρτη Συνεδρία
Πρόεδρος: Ηλίας Νικολακόπουλος (Πανεπιστήμιο Αθηνών)

Δημήτρης Θρασυβούλου (υποψήφιος διδάκτορας, Πάντειο Πανεπιστήμιο), Εφοδιασμός και πολιτική: Το φιλελεύθερο πείραμα στη Σάμο

Βασιλική Λάζου (υποψήφια διδάκτορας, Πάντειο Πανεπιστήμιο), Οι «εσωτερικοί πρόσφυγες» του Εμφυλίου. Ζητήματα χαρακτηρισμού, πρόνοιας και επαναπατρισμού.

Φλώρα Τσίλαγα (διδάκτορας Ιστορίας, King’s College), Περίθαλψη και αποκατάσταση στις απαρχές του ψυχρού πολέμου: Τα παραδείγματα Ελλάδας και Γιουγκοσλαβίας.

Γιώργος Σταθάκης (Πανεπιστήμιο Κρήτης), Κοινωνικές ανακατατάξεις και οικονομική ανασυγκρότηση στη δεκαετία του 1940.

Συζήτηση-Διάλειμμα

14.00-15.30: Πέμπτη Συνεδρία
Πρόεδρος: Ιωάννα Παπαθανασίου (Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας)

Νίκος Βαφέας (Πανεπιστήμιο Κρήτης) - Βαγγέλης Τζούκας (διδάκτορας Κοινωνιολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο), Η πολιτική κληρονομιά του ΕΔΕΣ: Το Εθνικό Κόμμα Ελλάδος.

Λουκής Χασιώτης (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), Η σύνδεση του ισπανικού και του ελληνικού εμφύλιου πολέμου στη δεκαετία του 1940.

Οντέτ Βαρών-Βασάρ (Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο), Η συγκρότηση της νεολαίας σε συλλογικό υποκείμενο: Η ΕΠΟΝ της Κατοχής


15.30 Κλείσιμο της συνάντησης

Οργανωτική επιτροπή
Πολυμέρης Βόγλης
Φλώρα Τσίλαγα
Ιάσων Χανδρινός
Μενέλαος Χαραλαμπίδης